کورد و ئیسرائیل : مێژووی دژایەتی ژێربەژێری ئیسرائیل بۆ کورد

کلیک لێرە بکە بۆ داگرتن

بەرکوڵ: لە کاتێکدا کە زەینی مرۆڤی سەردەم بە تەواوی کەوتووەتە ژێر سیحری گێڕانەوە میدیاییە ڕووکەشەکانەوە و وا دەزانێت کە قەیرانە وجودی و مێژووییەکان تەنها دەرهاویشتەی دەیەی ڕابردوون، ئێمە ناچارین بە نەشتەرگەرییەکی میتافیزیکی پەردە لەسەر ئەو شانۆگەرییە تاریکە لابدەین کە تێیدا مۆدێرنیتە بە هەردوو باڵە کەمالیستی و زایۆنیستییەکەیەوە یەکێتییەکی دڕندانەیان دژی بوونی ڕەسەنی نەتەوەیەک پێکهێناوە؛ ئەو وەهمەی کە دەڵێت دژایەتیکردنی کورد تەنها مۆنۆپۆڵی نیۆ-عوسمانییەکان و ئۆردۆغانە، گەورەترین کوێریی مێژووییە، چونکە پێش ئەوەی ئیسلامیزمی سیاسی ببێتە دەمامکێک بۆ دەوڵەت، جەلادە کەمالیستەکان کە نوێنەری ڕاستەقینەی پەرادایمی ئیلحادی و ناسیۆنالیزمی ماددین خوێنیان وەک ئاو دەڕشت، و لەم پرۆسەی سڕینەوەیەدا، دەوڵەتی ئیسرائیل وەک پارچەیەکی تەواوکەری مەکینە مەرگهێنەرەکە کاری کردووە، ئەم پەیمانە تاریکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی پەنجاکان و بە دیاریکراوی ڕێککەوتنی سێقۆڵیی هەواڵگری لە ساڵی ١٩٥٨ لە نێوان مۆساد، ساواکی ئێرانی، و دەزگای ئاسایشی تورکیا (کە دواتر بوو بە میت) بە ئامانجی خنکاندنی هەر جوڵەیەکی ڕەسەن کە هەڕەشە لە بتەکانی ناوچەکە بکات، ئەم هاریکارییە ڕێکخراوەییە لە گەورەترین ئۆپەراسیۆنەکانیاندا بەرجەستە بوو کاتێک بەپێی دانپێدانانەکان دەستی ئیسرائیل لە ڕادەستکردنەوەی عەبدوڵا ئۆجەلاندا لە ساڵی ١٩٩٩دا ئاشکرا بوو، و هەر بەدوای ئەم ڕووداوەدا، پەردەی دیپلۆماسی دڕا و پاسەوانە ئیسرائیلییەکان لە بەردەم کۆنسوڵخانەی خۆیان لە بەرلین ڕاستەوخۆ تەقەیان لە خۆپیشاندەرانی مەدەنیی کورد کرد کە بووە هۆی شەهیدبوونی سێ کەس و برینداربوونی شازدەی تر، کە ئەمەش سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە کە ئەم دوو قەوارە مۆدێرنە یەک جەستەی فاشیزمن لە دوو فۆڕمی جیاوازدا. ئەم پەرادایمە وێرانکەرە تەنها لە ئاستی هەواڵگریدا نەماوەتەوە، بەڵکو گۆڕدراوە بۆ "شانشینی چەندێتی" لەسەر ئەرزی واقیع، کاتێک ڕێکخراوی چاودێریی مافی مرۆڤ (HRW) لە ڕاپۆرتێکی ترسناکی ساڵی ١٩٩٥دا ئاشکرای دەکات کە چۆن مەکینەی جەنگیی تورکیا زیاتر لە دوو هەزار و دووسەد گوندی کوردیی خاپوور کردووە و نۆزدە هەزار کەسی کوشتووە، پرسیارە جدییەکە ئەوەیە کە ئەم لافاوی ئاگرە سەرچاوەکەی کوێیە؟ ڕاپۆرتەکانی پەیمانگای واشنتۆن لە ساڵی ١٩٩٧ بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکەن کە چەکی قورسی ئیسرائیلی ڕاستەوخۆ بۆ خاپوورکردنی گوندەکان بەکارهاتووە، و کاتێک فشاری ڕووکەشانەی ئەوروپا و ئەمریکا بۆ ڕاگرتنی فرۆشتنی چەک دروست بوو، ئیسرائیل بەبێ هیچ گرێیەکی ئەخلاقی بۆشاییەکەی پڕکردەوە و گرێبەستی ملیار دۆلاریی بۆ پێدانی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی پێشکەوتوو (Heron) و نۆژەنکردنەوەی فڕۆکە جەنگییەکانی فانتۆم (F-4) لەگەڵ ئەنقەرە واژۆ کرد، تەنانەت ئاسمانە پیرۆز و شاخاوییەکانی کوردستانیان کردە تاقیگەیەک کە تێیدا فڕۆکە ئیسرائیلییەکان مەشقیان تێدا دەکرد بۆ ئامادەکاریی لێدانی ئێران، و لە بەرامبەردا ئەلگۆریتم و تێکنیکەکانی کۆمەڵکوژیی گەریلایان دەدایە سوپای تورکیا، ئەم لێشاوە تەکنەلۆژییە مەرگهێنەرە گەیشتە ئەو ئاستەی کە کۆمپانیای پیشەسازییە سەربازییەکانی ئیسرائیل (IMI) تانکەکانی جۆری M-60ی ئەمریکی بۆ تورکیا نۆژەن کردەوە و کردیانی بە دڕندەیەکی پۆڵایین (Sabra M-60T) کە دواتر لە ساڵی ٢٠١٨دا جەستەی شاری عەفرینی لە ڕۆژئاوای کوردستان پێ ورد و خاش کرا. لەم سەردەمەدا کە تەکنەلۆژیا بووەتە چاوی خودایەکی ساختە و شەیتانی کە دەیەوێت هەموو شتێک ببینێت و هیچ شتێک نەهێڵێتەوە، دەسەڵاتی ئیسرائیل چەکی (پێگاسۆس)ی خستە خزمەت ڕژێمە تۆتالیتارەکانی وەک تورکیا و سعودیە و ئیمارات بۆ شکاندنی نهێنییەکانی سەرکردە و سیاسەتمەدارە کوردەکانی وەک بەرهەم ساڵح لە ساڵی ٢٠٢١دا، کە ئەم پرۆسەیە بەبێ ڕەزامەندیی ڕاستەوخۆی دەوڵەتی ئیسرائیل مەحاڵە ڕووبدات، و لە پاڵ ئەم سڕینەوە دیجیتاڵییەدا، سڕینەوەیەکی فیزیکی و مێژووییش بەڕێوە دەچێت کاتێک شاری حەسەن کێف کە تەمەنی دوازدە هەزار ساڵە و شایەتحاڵی حیکمەتی دێرینە، بەهۆی پڕۆژەی (گاپ)ی تورکییەوە کە پشتی بە تەکنەلۆژیای ئیسرائیلی بەستووە دەخرێتە ژێر ئاوەوە و حەفتا و هەشت هەزار مرۆڤ دەربەدەر دەکرێن، لێرەدا دووفاقییەکی ڕۆحیی ترسناک دەردەکەوێت: ئەگەر ئەم کارەساتە لەلایەن دەسەڵاتێکی فەلەستینییەوە بکرایە، ئایدۆلۆژیا ساختەکانی ناوخۆ قیامەتیان هەڵدەساند، بەڵام لەبەر ئەوەی بکوژەکە زایۆنیزمە، بێدەنگییەکی نیهیلیستی باڵی بەسەر هەموواندا کێشاوە، ئەمەش هەمان ئەو بێدەنگییەیە کە بەرامبەر بە خوێنی ئەو گەنجە کوردانە نواندرا کە لە سەرەتای هەشتاکاندا بۆ مەشقی سەربازی چوونە بیقاعی لوبنان و لە هێرشە گەورەکەی ساڵی ١٩٨٢ی سوپای ئیسرائیلدا دوانزە کەسیان شەهید کران و دەیانی تریان لێ بەدیل گیران و خرانە ناو زیندانە تاریکەکانیانەوە. ئەو وەهمەی کە وا دەزانێت دەوڵەتێک لەسەر بنەمای قوربانیبوونی هۆلۆکۆست دروست بووبێت دەبێت دۆستی مەزڵومەکان بێت، تەنها بەرهەمی نەفامبوونی سیاسییە، چونکە ئیسرائیل هەرگیز ئامادە نییە دان بە جینۆسایدی کورد و هەڵەبجە و ئەنفال و تەنانەت کۆمەڵکوژیی ئەرمەنیشدا بنێت، نەک لەبەر نەبوونی زانیاری، بەڵکو لەبەر ئەوەی لە میتافیزیکی دەوڵەتی مۆدێرندا "بەها" بوونی نییە و تەنها "بەرژەوەندی" دەپەرسترێت، ئەوان دۆسیەی خوێنی کورد وەک کارتی قومار بەکاردێنن و تەنها لە کاتی گرژبوونی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئەنقەرە دەیخەنە ناو پەرلەمانەکەیانەوە (کنێست) بۆ شکانى غروری تورکیا، و هەر کە گرێبەستە ملیارییەکان ئاسایی بوونەوە، خوێنی هەڵەبجە دەخەنەوە ژێر پێڵاوەکانیان، ئەمەش بە ڕوونی لە کارەساتی هەرەسی ١٩٧٥دا بەرجەستە بوو، کاتێک سێگۆشەی مۆساد و ساواک و سی ئای ئەی بڕیاریاندا شۆڕشی کورد وەک ئامرازێک دژی عێراقی سۆڤیەتی بەکاربهێنن، چەکەکانیان تەنها بەو ئەندازەیە دەدا کە کورد خوێنی لێ بڕوات و بەرگری بکات نەک بۆ ئەوەی سەربکەوێت و ئازاد بێت، و کاتێک لە جەزائیر ڕێککەوتنەکە واژۆ کرا، لە ماوەی بیست و چوار کاتژمێردا وایەری پەیوەندییەکانیان پچڕاند و نەتەوەیەکیان خستە بەردەم دەمی شمشێری بەعس، و کاتێک هێنری کیسنجەر لەبەردەم کۆنگرێسدا لێپرسینەوەی لێ کرا، بەو پەڕی ساردییە ئیبلیسییەکەوە ڕایگەیاند کە کاری هەواڵگری نابێت لەگەڵ خێرخوازیدا تێکەڵ بکرێت، کە ئەمە خۆی لە خۆیدا مانفێستی ئەو حەقیقەتەیە کە ڕزگاربوون لەم کالی یوگایە بە پشت بەستن بە بتەکانی مۆدێرنیتە هەرگیز بەدی نایەت. بۆ ئەو عەقڵانەی کە دەیانەوێت بەدوای ڕیشەی ئەم حەقیقەتانەدا بگەڕێن لەناو تۆماری ئەلیکترۆنیی سەردەمدا و دەیانەوێت پێوەرەکانی سەلماندن بەکاربهێنن، دەبێت ئەم کلیلانەی گەڕان لە ئامێرەکانی زانیاریدا بپشکنن کە بریتین لە بەکارهێنانی دەستەواژەی لێکۆڵینەوە لە پەیمانی سێقۆڵی هەواڵگری لە پەنجاکان لە ڕێگەی (Trident alliance 1958 Mossad SAVAK MIT)، وە دۆزینەوەی ڕۆڵی زایۆنیزم لە ڕفاندنی سەرکردەی کورد لە ڕێگەی (Mossad involvement in Abdullah Ocalan capture 1999)، وە شەهیدکردنی کوردەکان لە بەرلین لە ڕێگەی (1999 Kurdish protest Israeli consulate Berlin shooting)، وە ڕاپۆرتە ترسناکەکەی چاودێریی مافی مرۆڤ لە ڕێگەی (Human Rights Watch 1995 Turkey Kurdish villages destroyed)، وە ڕاپۆرتی بەکارهێنانی چەکی ئیسرائیلی لە ڕێگەی (Washington Institute 1997 Israeli weapons Turkey Kurds)، وە دروستکردنی فڕۆکە و تانک بۆ خاپوورکردنی شارەکان لە ڕێگەی (Israel Heron drones F-4 upgrade Turkey) و (Israel Sabra M-60T tanks used by Turkey in Afrin)، وە سیخوڕیکردنی دیجیتاڵی لە ڕێگەی (Pegasus spyware used against Barham Salih Kurdish politicians)، وە نقومکردنی مێژوو لە ڕێگەی (Hasankeyf GAP project Israeli technology involvement)، وە بۆمبارانکردنی گەنجانی کورد لە لوبنان لە ڕێگەی (Kurdish fighters killed in Lebanon 1982 Israeli invasion)، وە بەکارهێنانی جینۆساید وەک کارتی فشار لە ڕێگەی (Israel refuses to officially recognize Kurdish and Armenian genocide)، وە لە کۆتاییشدا گەورەترین خیانەتی سەدە و دانپێدانانەکەی کیسنجەر لە ڕێگەی (Pike Committee report Kurds 1975) و هەروەها (Henry Kissinger covert action should not be confused with missionary work Kurds). پۆستەکانمان لە فەیسبووک: سەرەتا دەبێت لەوە تێبگەین تورکیای دژە کورد، تەنها بۆماوەی 11-12 ساڵێکە کەوتۆتە ژێر دەستی نیۆ-عوسمانی ئۆردوغانییەوە. پێش ئەوە یەکەمین خیانەتکار و جەلادە کەمالیستەکان کە دژی ڕەگەزی کورد و ئیسلام تاوان نەماوە نەیکەن، دەسەڵاتی باڵای ڕەها بوون لە تورکیا. بەپێی عبدالله ئۆجەلان لە 1950ـەوە ئیسرائیل و تورکیا ڕێکەوتنی نهێنیان لە نێواندا هەبووە دژ بە "تیرۆر" کە مەبەست لێی دژ بە ڕێکخراوی پککە بووە. هەروەها ئۆجەلان باس لەوە دەکات کە "بە یارمەتی ئیسرائیل" دەسگیر کراوە. با بلێین پشتڕاستی دەکاتەوە چونکە ئەو قسەیە زۆر زۆر کۆنە. دوابەدوای ئەو کارەی ئیسرائیل دژی کورد کردی بەناوی دژایەتیکردنی تیرۆرەوە لە ساڵی 1999 خۆپشاندانێک لە بەرلین لەبەردەم کۆنسۆڵخانەی تورکیا و ئیسرائیل سازدرا تێیدا 16 کەس بریندار بوو 3 کەسیش کوژرا لەسەر دەستی کۆمەڵێک پاسەوانی ئیسرائیلی... لێرەدا سێ خاڵی دژە کوردی ئیسرائیلی دەردەکەوێت: (1) هاوپەیمانی کردن لەگەڵ کەمالیستە جەلادەکان دژی کورد (2) کوشتنی خەڵکی مەدەنی کورد (3) پلانگێڕان و یارمەتیدانی دژی کورد ئیسرائیل نەوەک هەر بەشدارە لە ڕێکەوتنی سەربازی و ستراتیژی لەگەڵ توندترین دەوڵەتە دژە-کوردییەکان. بەڵکو دەستی بە خوێنی هەزاران کورد سوورە. لە ڕاپۆرتێکی Human Rights Watch لە ساڵی 1995 باس لەوە دەکات بەهۆی شەڕی پکک و تورکیاوە تورکیا زیاد لە 2200 گوندی خاپوور کردووە. 19 هەزار کەسی کوشتووە، 2 ملیۆن کەسیشی دەربەدەر کردووە. تۆ بلێی ئەم چەک و تەقەمەنیە لەکوێوە هاتبێت دژی کورد؟! لەلایەن ئەمریکا بە دەرەجەی یەکەم، ئنجا ئیسرائیل بە دەرەجەی دووەم. ئێسرائێل نەک هەر کوردی خاپوور کردووە. چەکی زۆر پێشکەوتوو، درۆنی تایبەت بە ناوچەی شاخاوی داوە بە تورکیا و تورکیاش سەروو ماڵی تۆی کوردی پێ ڕووخاندووە. لە ڕاپۆرتێکی تری 1997 دا لە لایەن واشنتۆن ئینستیتیوتەوە باس لەوە دەکرێت کە چەکی قورسی ئاسمانی و زەمینی ئیسرائیلی بەکارهاتووە دژی هێزە کوردییەکان و گوندنشینەکان و گوندە کوردیەکانیان پێ خاپوور کردووە. بەردەوامە ئیدیت : خاڵێکی گرنگ بیرم چوو باسی بکەم، دوابەدوای بڵاوبوونەوەی ئەم ڕاپۆرتە و چەندین دۆکیومێنتی تری هاوشێوە، فشارێکی گەورەی نێودەوڵەتی کەوتە سەر ئەمریکا و وڵاتانی ئەوروپا بۆ سنووردارکردنی فرۆشتنی چەک بە ئەنقەرە بەهۆی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤەوە. ​ڕێک لەم کاتە هەستیارەدا (لە ساڵی ١٩٩٦ و ساڵانی دواتر)، ئیسرائیل هاتە پێشەوە و ئەو بۆشاییەی بۆ سوپای تورکیا پڕکردەوە. حکومەتی ئیسرائیل ڕێککەوتنی گەورەی سەربازی لەگەڵ تورکیا واژۆ کرد و تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (وەک هێرۆن) و پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەی فڕۆکە جەنگییەکانی جۆری (F-4 Phantom)ی بۆ دابین کردن. ئامانجی تورکیا لەم گرێبەستانە نوێیانە ئەوە بوو بەردەوامی بدات بە هەمان ئەو ئۆپەراسیۆنە سەربازییە وێرانکەرانەی کە لەناو ڕاپۆرتەکەی (HRW)دا باس کراون. لە کۆتایی ساڵانی پەنجاکان (بە دیاریکراوی لە ساڵی ١٩٥٨)، دەزگای هەواڵگریی ئیسرائیل (مۆساد)، دەزگای هەواڵگریی ئێرانی سەردەمی شا (ساواک)، و دەزگای ئاسایشی نەتەوەیی تورکیا (کە دواتر گۆڕدرا بۆ MIT) ئەم تۆڕە نهێنییەیان پێکهێنا. ئامانجی سەرەکییان ڕووبەڕووبوونەوەی نفوزی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕێگریکردن بوو لە تەشەنەسەندنی شەپۆلی ناسیۆنالیزمی عەرەبی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، هەروەها پاراستنی ئاسایشی ناوخۆیی حکومەتەکانیان لە هەر هەڕەشەیەکی چەکداری و سیاسی. تورکیا و ئێرانی شا هەردووکیان ترسی گەورەیان لە جوڵانەوەی ڕزگاریخوازیی کورد هەبوو لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی کوردستان. لە ڕێگەی ئەم تۆڕە سێقۆڵییەوە: (1)​زانیاریی ورد و هەواڵگری لەسەر سەرکردە و چالاکوانە کوردەکان بەردەوام ئاڵوگۆڕ دەکرا. (2)​مۆساد تەکنیکەکانی چاودێریکردن و کۆنترۆڵکردنی ئۆپۆزسیۆنی دەدایە دەست ئێران و تورکیا. ​ئەم هەماهەنگییە وایکرد بزووتنەوە کوردییەکانی ناوخۆی ئەو دوو وڵاتە بە توندی سەرکوت بکرێن، و زۆرجار ڕێڕەوی چالاکوانەکان ئاشکرا دەبوو کە دەبووە هۆی دەستگیرکردن و لەسێدارەدانیان. با تۆزێک بێینە سەر سەردەمی نوێ، سەردەمی تەکنەلۆژیا کە تەکنەلۆژیای پێگاسۆسی ئیسرائیلی دەتوانێت هەر موبایلێک و هەر ئامێرێک بەبێ ئەوەی کلیلێکیش بکات هاک بکات. ئەو بەشەی کە گرنگە، کۆمپانیا ئیسرائیلییەکان بەبێ ڕەزامەندی حوکمەتی ئیسرائیلی هەرگیز ناتوانن ئەم پرۆسەیە ئەنجام بدەن یان کڕین و فرۆشتنی پێوە بکەن. لە ساڵی 2021 کۆمەڵێک ئامار دەریخست کە تورکیا، ئیمارات، سعودیا... هتد. کڕیاری سەرەکی پرۆگرامی پێگاسۆس بوونە. لە نێویاندا سیاسەتمەدارە کوردەکان بە شێوەیەکی یەکجارەکی لەژێر چاودێری دوژمنان دا بوونە، یەکێک لەوانە دکتۆر بەرهەم ساڵح سەرۆککۆماری پێشووی عێراق. چەندین سیاسەتمەداری تری کورد و عێڕاقی لەلایەن ئیسرائیلەوە هاککراون و داتاکانیان فرۆشراون بە تورکیا و ئیمارات و سعودیا! دوور لە بابەتە جەنگی و سیخوڕییەکان ،با باسێکی حەسەن کێف بکەین شارێکی 12 هەزار ساڵەیە، لەلایەن پڕۆژەی گاپی تورکیەوە ژێر ئاو کەوتووە. شایەنی باسە تەکنەلۆژییای سەرەکی بەکارهێندراو لەم پڕۆژەی گاپە تورکیە دا تەکنەلۆژیایەکی ئیسرائیلییە. لە ئەنجامدا 78 هەزار کەس ئاوارە دەبن. بەس بیر لەوە بکەوە ئەم کارە بە تەکنەلۆژییایەکی فەلەستینی کرابایە. حەیای ئیخوانی کوردیان دەبرد. هەرچی خوێڕی و تۆڕی بوو جنێوی بە ئیسلام دەدا لەسەری. بەڵام لەبەر ئەوەی ئیسرائیلە یەک کەس گلەیی ناکات. لە ساڵانی نەوەدەکان و سەرەتای دووهەزارەکاندا، تورکیا ڕێککەوتنێکی زۆر مەترسیداری لەگەڵ ئیسرائیل واژۆ کرد. بەپێی ڕێککەوتنەکە، تورکیا ڕێگەی بە فڕۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل دا کە لە ئاسمانی ناوچە شاخاوییەکانی باکووری کوردستان و ئەنادۆڵدا مەشقی سەربازی بکەن (چونکە جوگرافیای ئەو ناوچانە زۆر لە جوگرافیای ئێران و باکووری عێراق دەچێت و ئیسرائیل دەیویست خۆی بۆ لێدانی بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران ئامادە بکات). لە بەرامبەر پێدانی ئەم ئاسمانە بە ئیسرائیل، پسپۆڕە سەربازییەکانی ئیسرائیل زانیاریی زۆر پێشکەوتوویان لەسەر شەڕی ئەلیکترۆنی و تاکتیکی ڕووبەڕووبوونەوەی گەریلا لە ناوچە شاخاوییەکاندا دایە سوپای تورکیا. واتە ئیسرائیل ئاسمانی کوردستانی بۆ پاراستنی خۆی بەکارهێنا، لە بەرامبەریشدا تەکنیکی کوشتنی کوردی دایە دەست سوپای تورکیا. لە ناوەڕاستی دووهەزارەکانیش دا، کۆمپانیای پیشەسازییە سەربازییەکانی ئیسرائیل (IMI) گرێبەستێکی گەورەی بۆ نۆژەنکردنەوەی سەدان تانکی جۆری (M-60)ی ئەمریکی بۆ سوپای تورکیا جێبەجێ کرد و سیستەمی زۆر پێشکەوتووی بۆ زیاد کردن (کە بە تانکی سەبرا M-60T ناسراوە). کاتێک سوپای تورکیا لە ساڵی 2018دا هێرشی کردە سەر شاری عەفرین لە ڕۆژاوای کوردستان و داگیری کرد، هەروەها لە ئۆپەراسیۆنە بەردەوامەکانی بۆ سەر خاکی باشووری کوردستان، بە شێوەیەکی زۆر بەرفراوان ئەم تانکە نۆژەنکراوانەی بەکارهێنا بۆ تێکشکاندنی هێزە کوردییەکان و وێرانکردنی ناوچەکان. ​شەڕی لوبنان و کوشتنی شەڕڤانانی کورد (١٩٨٢) ​لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای هەشتاکاندا، ژمارەیەکی زۆر لە گەنجانی کورد (بەتایبەت ئەندامانی پەکەکە و هێزە چەپەکانی تری کوردستان) بۆ وەرگرتنی مەشق و ڕاهێنانی سەربازی ڕوویان لە کەمپەکانی فەلەستینییەکان کرد لە لوبنان، بەتایبەتی لە دۆڵی بیقاع و ناوچەکانی باشووری لوبنان. ئەو کاتە کوردەکان هاوسۆزییان بۆ دۆزی گەلانی ژێردەستە هەبوو و لەو کەمپانەدا خۆیان بۆ خەباتی چەکداری ئامادە دەکرد. ​لە ساڵی ١٩٨٢، سوپای ئیسرائیل هێرشێکی گەورە و فراوانی کردە سەر خاکی لوبنان بۆ لەناوبردنی ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین (PLO) و بنکەکانیان. لەو هێرشەدا، فڕۆکە جەنگییەکان و هێزی پیادەی ئیسرائیل ڕاستەوخۆ کەمپەکانی مەشقیان بۆردومان کرد و پەلاماری ئەو ناوچانەیان دا کە شەڕڤانە کوردەکانی لێ بوو. ​ئەنجامی ئەم هێرشە بۆ سەر کورد ئەمانە بوون: ​لەو شەڕەدا و لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ سوپای ئیسرائیل، زیانێکی زۆر بەر هێزە کوردییەکان کەوت و نزیکەی ١١ بۆ ١٢ گەنجی کورد کوژران. ​ژمارەیەکی زۆر لە شەڕڤانە کوردەکان لەلایەن سوپای ئیسرائیلەوە بەدیل گیران. ئەو دیلانە ڕەوانەی زیندانەکانی ئیسرائیل کران و بۆ ماوەیەک لەژێر لێکۆڵینەوەی توندی دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەو وڵاتەدا بوون. ئیسرائیل دان بە جینۆسایدی کورد دا نانێت. نە ئەنفال، نە ئەوەی داعش بەسەر ئێزیدیەکانی هێنا! نە دان بە جینۆسایدی ئەرمەن دا دەنێن! زۆر کەس بە سادەیی وا بیردەکەنەوە چونکە جوولەکە خۆیان قوربانیی گەورەترین کۆمەڵکوژین لە مێژوودا، دەبێت یەکەم دەوڵەت بن کە هەست بە ئازاری هەڵەبجە و ئەنفال بکەن و بە فەرمی دانی پیادا بنێن. واقیعەکە زۆر لەوە تاڵترە. تا ئەم ساتەش کە ئێمە قسەی تێدا دەکەین، دەوڵەتی ئیسرائیل بە فەرمی و لەسەر ئاستی حکومەت، دانی بە جینۆسایدی کورددا نەناوە. ​هۆکارەکان زۆر ڕوون و پراگماتین، و هیچ پەیوەندییەکیان بە ئازار و ویژدانەوە نییە ​یەکەمین و گەورەترین هۆکار ڕازیکردنی تورکیایە. ڕێک وەک چۆن ئیسرائیل دەیان ساڵە ئامادە نییە دان بە کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکاندا بنێت تەنها بۆ ئەوەی تورکیا توڕە نەکات، دۆسیەی جینۆسایدی کوردیشی خستووەتە ژێر پێی بەرژەوەندییە ئابووری و سەربازییەکانی لەگەڵ ئەنقەرە. دەوڵەتی تورکیا هەمیشە بەوپەڕی توندییەوە دژی هەر جوڵەیەک وەستاوەتەوە کە ڕەوایەتی بدات بە پرسی کورد، ئیسرائیلیش هەرگیز ئامادە نەبووە گرێبەستە ملیار دۆلارییەکانی چەک، بازرگانی، و هاوپەیمانێتییە هەواڵگرییەکانی بخاتە مەترسییەوە لە پێناو سەلماندنی مەزڵومیەتی نەتەوەیەکی بێدەوڵەت. ​دیوە هەرە قێزەونەکەی ئەم بابەتە، بەکارهێنانی ئازاری کوردە وەک کارتی فشار. هەندێک جار دەبینین ئەندامێکی کنێست (پەرلەمانی ئیسرائیل) پڕۆژەیەک دەباتە ناو پەرلەمان بۆ ناساندنی کۆمەڵکوژیی کورد یان ئەرمەن. کەسێکی سادە وا دەزانێت ئەمە دڵسۆزییە. ڕاستییەکە ئەوەیە کە ئەمە تەنها لەو کاتانەدا ڕوودەدات کە پەیوەندییەکانی نێوان تەلئەڤیڤ و ئەنقەرە بەهۆی کێشەیەکی ترەوە تێکدەچێت. بۆ فشارخستنە سەر تورکیا و شکاندنی غروریان، دەست دەبەن بۆ کارتی کورد. هەر کە پەیوەندییە دیپلۆماسی و بازرگانییەکانیان ئاسایی بووەوە، پڕۆژەکە دەخرێتەوە ناو چەکمەجەکان و دەرگای لێ دادەخرێت. ​دەوڵەتێک کە تەواوی شەرعیەتی نێودەوڵەتی و بوونی خۆی لەسەر بنەمای قوربانیبوون و (هۆلۆکۆست) بونیاد ناوە، ئامادە نییە دان بە گەورەترین تاوانی سەدەی بیستەم بەرامبەر بە نەتەوەیەکی تردا بنێت. خوێنی ٥ هەزار شەهیدی هەڵەبجە و ١٨٢ هەزار ئەنفالکراو، لە تەرازووی سیاسەتی ئیسرائیلدا هێندەی پاراستنی ڕێککەوتنێکی ئەمنی لەگەڵ میت، یان گرێبەستێکی کڕینی نەوت کێشی نەبووە. ​ئەوەی لەمە تێنەگات و هێشتا وای بۆ بچێت سیاسەتی نێودەوڵەتی بە سۆز و دۆستایەتیی ڕۆمانسیانە دەکرێت، ڕێک هەمان ئەو کەسەیە کە لە سەرەتادا باست کرد؛ بە دوو دروشمی میدیایی هەڵدەخەڵەتێت و نازانێت کێ بووەتە هۆی نەهامەتییەکانی میللەتەکەی. بۆ ئەم پۆستەیان سەرچاوەم ناوێت. زۆرێک لە شایەتحاڵەکان ماون، وە هەندێکمان بە چاوی سەری خۆمان بینیومانە! گەورەترین و ناسراوترین خیانەت لە ساڵی ١٩٧٥ ڕوویدا. ساڵانێک بوو ئیسرائیل بە چەک و ڕاوێژکاری سەربازییەوە لەناو چیاکانی کوردستان بوو. ئامانجیان تەنها سەرقاڵکردن و نوقمکردنی سوپای عێراق بوو لە ناو شەڕێکی ناوخۆییدا، تاوەکو مەترسی لەسەر بەرەکانی خۆیان دروست نەکات. هەر کە شا و سەدام لە جەزائیر ڕێککەوتن، ئیسرائیلیش بێ هیچ ئاگادارکردنەوەیەک لە شەو و ڕۆژێکدا تەواوی ئەفسەرەکانی کشاندەوە و پشتیوانییەکەی بڕی. گەلێکی تەواویان لەبەردەم ئامێری کوشتنی بەعسدا بەجێهێشت کە بووە هۆی هەرەسهێنانی گەورەی شۆڕش. ​نموونەیەکی تر، تەڵەی ڕیفراندۆمی ٢٠١٧ بوو. تەلئەڤیڤ تاکە لایەن بوو کە بە لێدوان و لەسەر شاشەکان پشتیوانیی پرۆسەکەی کرد. ئەم هەنگاوە هیچ یاتمەتییەکی دیپلۆماسی یان سەربازیی ڕاستەقینەی لەپشتەوە نەبوو. ئەوان دەیانزانی ئەمە دەوڵەتانی ناوچەکە (عێراق، تورکیا، ئێران) زیاتر هار دەکات و پاساوی ئەوەیان دەداتێ کە هێرش بکەنە سەر کەرکووک و ناوچەکانی تر بە بیانووی «ڕێگریکردن لە دروستبوونی ئیسرائیلی دووەم». کاتێک دەبابەکان هاتنە ناو کەرکووکەوە، ئیسرائیل تەماشاکەرێکی بێدەنگ بوو. لەوەزیاتر مەگەر؟ کەریش تێگەشت ئیسرائیل دەوڵەتێکی کوردی ناوێت. گۆیمێکی کوردی دەوێت بە چاوی تورکیا و ئێران و عەرەبی دا بدات. ئەمەش بەدەر لەوەی تیۆری پلانگێڕی بێت. سیاسەتی پێشووی ئیسرائیل پشتڕاستی دەکاتەوە بەناوی «پەیمانی پەراوێز» (Periphery Doctrine) هەموو پەیوەندییەکی ئیسرائیل لەگەڵ کورد لەسەر بنەمای ئەم تیۆرییە داڕێژراوە، کە لە پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لەلایەن «دەیڤید بن گۆریۆن» (یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل)ەوە داڕێژرا. بنەمای ئەم تیۆرییە ئەوەیە کە ئیسرائیل لەناو دەریایەک لە عەرەبی دوژمندا گەمارۆ دراوە، بۆیە دەبێت پشتگیریی کەمینەکانی دەرەوەی بازنە عەرەبییەکە (وەک کورد لە عێراق و سووریا، یان مەسیحییەکان لە لوبنان) بکات. مەترسییەکە لەوەدایە کە ئەم تیۆرییە بە ڕوونی دیاری دەکات کە دەبێت ئەم پشتگیرییە تەنها لە ئاستێکدا بێت کە عێراق و سووریا سەرقاڵ و خوێنبەربوو بکات، نەک ئەوەی کورد بگاتە سەرکەوتنی کۆتایی یان دەوڵەتی سەربەخۆ. سەرکەوتنی تەواوەتیی کورد واتای کۆتاییهاتنی شەڕ و سەرقاڵییە لەو وڵاتانە، ئەمەش خزمەت بە ئیسرائیل ناکات. ئەمە ئەو سیاسەتە بوو کە وایکرد کورد هەمیشە وەک ئامرازێکی کاتی سەیر بکرێت. تایبەت بە ناوەندی ئەزەل 30/3/2026 بمێنن بەخێر والحمد لله رب العالمين